Literatuur

BOUWKUNST

In dit overzicht de belangrijkste overzichtswerken. Naast de uitgaven die tot de grote klassiekers op het gebied van de bouwkunstgeschiedenis worden gerekend, zijn ook werken opgenomen die recent zijn verschenen en nog steeds goed verkrijgbaar zijn.

Overzichtswerken, algemeen

Gugel, E.: Geschiedenis van de bouwstijlen in de hoofdtijdperken der architectuur, Rotterdam, 1869 e.v. tot 1920 (4de druk bewerkt door J.H.W. Leliman is het meest uitgebreid), ca. 1100 blz. Wat ouder klassiek handboek met een betrouwbaar overzicht tot circa 1900.

Nervi, Pier Luigi (redactie): Weltgeschichte der ­Architektur, Stuttgart 1977, vertaling uit het Italiaans, 14 delen met ca. 5000 blz., ook als serie van 15 paperbacks verschenen. In de monumentale reeks boeken hebben diverse vooraanstaande historici een bijdrage geleverd, onder redactie van Nervi.

Pevsner, Nikolaus: An Outline of European architecture, London 1943, in het Nederlands vertaald: Europese architectuur, 2 delen, ­Rotterdam, 1970 e.v.,  Overzicht van de Westeuropese bouwkunst vanaf 300 tot 1940; soms nogal subjectief.

Pevsner, Nikolaus, Hugh Honour en John Fleming: ­Lexikon der Weltarchitektur, München 1992, 2878 blz. (uit het Engels). Handboek met 3000 trefwoorden dat verschillende ­malen is bijgewerkt. Ingangen per land, architect en trefwoorden

Watkin, David: A History of western architecture, London 1986, vertaald in het Nederlands: De westerse architectuur, Nijmegen 1994,  592 blz. Architectuurgeschiedenis geschreven vanuit de continuïteit van stijlen en stromingen vanaf de 5de eeuw voor Chr. t/m de 20ste eeuw.

Overzichtswerken algemeen, Nederland en België

Blijdenstijn, R.K.M. en R. Stenvert: Bouwstijlen in Nederland  – 1040-1940, Utrecht/Antwerpen 1994

Fockema Andreae, S.J., E.H. ter Kuile, R.C. Hekker: Duizend jaar bouwen in Nederland, 2 delen, Amsterdam 1957, 928 blz.

Kleijn, Koen, Jos Smit, Claudia Thunissen: Nederlandse bouwkunst – Een geschiedenis van tien eeuwen architectuur, Alphen aan de Rijn 1995 (4de druk 2004)

Kunstreisboek van Nederland, Amsterdam,  7de druk, 1977, twee delen; vanaf de 8ste druk in 1984 verschenen enkele delen per provincie; vanaf 1996 voortgezet als serie Monumenten in Nederland. Overzicht van de belangrijkste monumenten in Nederland.

Meische, R. en H.J. Zantkuijl: Het Nederlandse woonhuis van 1300-1800. Vijftig jaar Vereniging Hendrick de Keyser, Haarlem 1969

Meischke, R., Zantkuijl, H.J.Raue, W., Rosenberg, P.T.E.E., Huizen in Nederland. 4 delen. Architectuurhistorische verkenningen aan de hand van het bezit van de Vereniging Hendrick de Keyser. Zwolle, Waanders, 1993-2000. vele ill.

Vermeulen, F.A.J.: Handboek tot de geschiedenis der Nederlandse bouwkunst, ’s Gravenhage 1928-1941. Standaardwerk bestaande uit drie delen met tekst en drie delen met afbeeldingen.

Vriend, J.J.: De bouwkunst van ons land, Amsterdam 1942 e.v., 1949 2e druk, 3 delen, 600 blz. Overzicht van de gehele bouwkunstgeschiedenis van Nederland.

Overzichten nieuwere bouwkunst (19de en 20ste eeuw)

Benevelo, Leonardo: Storia dell architettura moderna, Bari 1960, vertaald in het Engels: History of modern architecture, 2 delen, London 1971, 868 blz. Overzicht van de moderne bouwkunst vanaf 1740 met ontwikkeling van nieuwe bouwtechnieken. Veel aandacht voor stedenbouwkundige plannen.

Frampton, Kenneth: Modern architecture – a critical history, London 1980, Nederlandse vertaling: Moderne architectuur, een kritische geschiedenis, Nijmegen 1988, 448 blz. Thematische benadering van de bouwkunst tussen 1850 en 1980 tegen de achtergrond van sociale en politieke ontwikkelingen.

Giedeon, Siegfried: Space, time, architecture, London, Cambridge, 1941/1949. Nederlandse vertaling Ruimte, tijd en bouwkunst, ­Amsterdam 1954, 250 blz. Ontwikkeling van de bouwkunst en bouwmaterialen als aanloop tot het moderne bouwen.

Tafuri, Manfredo en Francesco Dal Co: Architektur der Gegenwart, Stuttgart 1977 e.v. 458 blz. Vertaling uit het Italiaans, 1976. Ontwikkeling van de Westerse bouwkunst tussen 1900 en 1970 tegen de achtergrond van sociale en technologische ontwikkelingen.

Overzichten nieuwere bouwkunst (19de en 20ste eeuw), Nederland

Rijksdienst voor de Monumentenzorg (redactie): ­Architectuur en stedebouw in … 1850–1940, serie van 16 delen per provincie en vier grote steden, Zwolle 1990–1996, ca. 150 blz. per deel. Aparte uitgaven per provincio/regio en van de grote steden. Uitgegeven in het kader van het Monumenten Inventarisatie Project.

Colenbrander, Bernard (red.): Style – Standard and signature in Dutch achitecture of the nineteenth and twentieth centuries, Rotterdam 1993, 359 blz.

Romeinse bouwkunst

Klok, R.H.J. en F. Brenders: Reisboek voor Romeins Nederland en België, Haarlem/Antwerpen 1981, 164 blz. Overzicht van Romeinse monumenten in beide landen per provincie onderverdeeld.

Romaanse bouwkunst

Deijk, Ada van: Romaans Nederland, uit het Frans ­vertaald, Amsterdam 1994, 352 blz. Overzicht toegespitst op kerkelijke bouwkunst.

Kuile, E.H. ter: De Romaanse kerkbouwkunst in de ­Nederlanden, Zutphen 1975 en aangevuld 1981, 160 blz. De Romaanse architectuur in België en Nederland ­toegespitst op de kerkbouw.

Toman, Rolf (red.): Romaanse kunst –  Architectuur, Beeldhouwkunst, Schilderkunst, Keulen 1996. Nederlandse vertaling 1996, 481 blz.

Gotiek

Grodecki, Louis: Architektur der Gotik, Stuttgart 1975, 444 blz. bevat vertaling in het Engels. Overzicht van de Gotiek in Europa.

Meische, R.: De gotische bouwtraditie – Studies over opdrachtgevers en bouwmeesters in de Nederlanden, Amersfoort 1988   Toman, Rolf (red.): De kunst van de Gotiek: architectuur, beeldhouwkunst, schilderkunst. Keulen: Könemann, 1999

Renaissance

Benevelo, Leonardo: The architecture of the Renaissance, London 1978, 1078 blz., 2 delen. Goed overzicht van Renaissance, Barok en Classicistische bouwkunst.

Murray, Peter: Architektur der Renaissance, Stuttgart, 1975, 404 blz. bevat vertaling in het Engels. Breed overzicht van de architectuur van de ­Renaissance.

Vos, Rik en Fred Leeman: Het nieuwe ornament, Den Haag 1986, 196 blz. Gids voor de architectuur en decoratie van de Renaissance.

Barok, Rococo, Classicisme

Benevelo, Leonardo: The architecture of the Renaissance, London 1978, 1078 blz., 2 delen. Goed overzicht van Renaissance, Barok en Classicistische bouwkunst.

Kuyper, W.: Dutch Classicist architecture – A survey of Dutch architecture, Gardens and Anglo-Dutch architectural relations form 1625 tp 1700, Delft 1980, 616 blz. Standaardwerk over het Nederlandse Classicisme tussen 1625 en 1700.

Toman, Rolf (red.): De kunst van de Barok – Architectuur, Beeldhouwkunst, Schilderkunst, Keulen 1997. Nederlandse vertaling 1998, 505 blz.

Neostijlen

Oosterhoff, J.: Constructies, Delft 1978, 214 blz. Internationale voorbeelden van constructies in ­gebouwen en bruggen.

Oosterhoff, J., G.J. Arends, C.H. van Eldik en G.G. Nieuwmeijer: Bouwtechniek in Nederland, Delft, 1988, 352 blz. Overzicht van constructies uit de 19de eeuw in Nederland.

Pevsner, Nikolaus: A history of building types, London 1976 e.v., 352 blz. Overzicht van nieuwe gebouwtypen die veelal in de 19de eeuw ontstonden, zoals stations, bibliotheken, musea enzovoort.

Rosenberg, H.P.R.: De 19de-eeuwse kerkelijke bouwkunst in Nederland, Den Haag 1972, 228 blz. Neostijlen in de Nederlandse kerkbouw.

Toman, Rolf:  Classicisme en Romantiek – Architectuur, Beeldhouwkunst, Schilderkunst, Tekenkunst – 1750-1848, Keulen 2000. Nederlandse vertaling 2000, 520 blz.

Art Nouveau en Art Deco

Art Nouveau België, tentoonstellingscatalogus, Brussel 1980, 484 blz. Compleet overzicht van Art Nouveau in België in architectuur en toegepaste kunst.

Gans, L.: Nieuwe Kunst, Utrecht 1966, 296 blz. Overzicht van de Nederlandse bijdrage aan de Art ­Nouveau in architectuur en kunstnijverheid.

Klein, Dan, Nancy A. McClelland en Malcolm Haslam: Art Deco, Alphen aan den Rijn 1987, 288 blz. Internationaal overzicht van Art Deco in Europa en ­Verenigde Staten.

Russell, Frank: Art Nouveau Architecture, London 1979, 332 blz. Internationaal overzicht van Art Nouveau architectuur.

Bouwkunst in de 20ste eeuw

Joedicke, Jürgen: Architekturgeschichte des 20. ­Jahrhunderts, Stuttgart 1990, 256 blz. Bewerking van ‘Moderne Architektur – Strömingen und Tendenzen’ uit 1968 waarin de architectuur na 1945 centraal staat.

Klotz, Heinrich: Die Revision der Moderne – Post­moderne Architektur 1960–1980, München 1984, 360 blz. Breed opgezet overzicht van de postmoderne architectuur.

Klotz, Heinrich: Vision der Moderne – das Prinzip Konstruktion, ­München 1986, 488 blz. Stromingen uit de peridoe 1960-1985 waarbij vooral de constructie een belangrijke rol speelt in de architectuur.

Bouwkunst in de 20ste eeuw, Nederland

Bock, Manfred, Menno Fluks, Vincent van Rossum en Maud Vink: Van het Nieuwe Bouwen naar een Nieuwe Architectuur, Den Haag 1983, 164 blz. Een studie naar ontwerpen, gebouwen en stedenbouwkundige plannen tussen 1925 en 1945 binnen de Groep ’32.

Bosma, Koos en Cor Wagenaar (redactie): Een geruis­loze doorbraak, Rotterdam 1994, 536 blz. De geschiedenis van architectuur en stedenbouw tijdens de Duitse bezetting en wederopbouw na 1945 in Nederland.

Fanelli, Giovanni: Moderne architectuur in Nederland 1900–1940, Den Haag 1978 en 1981, 368 blz. Standaardwerk met een overzicht van de Nederlandse bouwkunst tussen 1900 en 1940 met uitgebreide bibliografische gegevens.

Grinberg, Donald: Housing in the Netherlands 1900–1940, Delft 1977, 144 blz. Overzicht van de ontwikkeling van de sociale woningbouw in Nederland.

Groenendijk, Paul en Piet Vollaard: Gids voor moderne architectuur in Nederland, Rotterdam 1987, (eerste druk). Sindsdien nieuwe, verbeterde drukken verschenen.

Heuvel, Wim J. van: Structuralisme in de Nederlandse architectuur, Rotterdam 1992, 244 blz. Overzicht van het Structuralisme, toegespitst op de Nederlandse bijdrage tussen 1960 en 1990.

Nederlandse architectuur en stedebouw, ’45 – ‘80, Amsterdam 1984, 239 blz.

Rebel, Ben: Het Nieuwe Bouwen, Assen 1983, 406 blz. Overzicht van het Nieuwe Bouwen in Nederland.

Het Nieuwe Bouwen, tentoonstellingscatalogi, Delft, 1983, 5 delen  Overzicht van het Nieuwe Bouwen in Nederland bij vijf tentoonstellingen met de ondertitels: Voorgeschiedenis, De Stijl, CIAM, Volkshuisvesting en stedebouw, Amsterdam 1920–1960, Rotterdam 1920–1960.

Wederopbouw actueel

Amsterdamse Raad voor de Monumentenzorg,
Pracht in prefab. Het Nemavo-Aireysysteem in Amsterdam,
Amsterdam 2004

 

Meijel, L. van,
De weelde van de soberheid,
Nijmegen herrijst 1945-196,
Nijmegen 2004
Tellinga, J., De grote verbouwing,
Verandering van naoorlogse woonwijken,
Rotterdam 2004 (n.a.v. tentoonstelling NAi Rotterdam februari – mei 2004)

 

Wederopbouw

Blom, A., Typologie van de vroeg-naoorlogse woonwijken, Zeist 2004

Blom, A. Herstructurering naoorlogse wijken, Het belang van (cultuur)historische waarden in wijken uit de periode 1945-1965, Zeist 1999

Blom, A., ‘Monumentaal uit een recent verleden: de Wederopbouw, De rol van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg’, in: Monumenten, oktober 2003

BONAS, Bibliografieën en Oeuvrelijsten van Nederlandse Architecten en Stedenbouwkundigen (diverse publicaties over architecten en stedenbouwkundigen, waaronder acht uitgaven over Wederopbouwarchitecten), Rotterdam (diverse jaren)

Bosma, K. en C. Wagenaar (red.), Een geruisloze doorbraak, De geschiedenis van architectuur en stedebouw tijdens de bezetting en de wederopbouw van Nederland, Rotterdam 1995

Geest, J. van, S.J. van Embden, Rotterdam 1996

Ibelings, H., De moderne jaren vijftig en zestig, De verspreiding van eigentijdse architectuur over Nederland, Rotterdam 1996

Kuipers, M. (red.), Toonbeelden van de wederopbouw, Architectuur, stedenbouw en landinrichting van herrijzend Nederland, Zeist 2002

Restauratie en renovatie

Back, Aimée de, Jo Coenen, Marieke Kuipers, Wiek Röling (red.): Gesloopt, gered, bedreigd – Omgaan met naoorlogse bouwkunst, Rotterdam 2004, 192 blz. Dit boek gaat in op de problematiek van de naoorlogse architectuur en stedenbouw in Nederland.

Denslagen, W.F.: Omstreden herstel, Den Haag 1987, 228 blz. Kritiek op het restaureren van monumenten met een aantal belangwekkende voorbeelden.

Nijhoff, Peter en Ed. Schulte: Herbestemming industrieel erfgoed in Nederland, Zutphen 1994, 192 blz. Achtergronden van de invloed van nieuwe bestemmingen voor monumentale industriële monumenten.

Pieper, Klaus: Sicherung historischer Bauten, München, 1983, 336 blz. Handboek toegespitst op de constructietechniek bij restauratie van monumenten.

Provoost, M. en C. Wilkins: Re-arch, nieuwe ontwerpen voor oude gebouwen, Rotterdam 1995, 172 blz. Theoretische onderbouwing van hedendaagse ingrepen bij restauraties en renovaties, met signalementen van twintig Nederlandse voorbeelden.

Tillema, J.A.C.: Geschiedenis Monumentenzorg, Den Haag 1975, 660 blz.

TUIN- EN LANDSCHAPS ARCHITECTUUR

Femke Adriaens, Martin Dubbeling, Antony Marcelis, Hein Struben, Dirk van der Veen m.m.v. Fred Feddes;Duurzame Stedenbouw; 2005

J.T.P Bijhouwer, ‘Het Nederlandse Landschap’, 2de editie, Uitgeverij Kosmos, 1977, Amsterdam, 182 blz.

Harry Harsema, ‘Landschapsarchitectuur en Stedenbouw in Nederland 99-01’, uitgeverij Thoth, Rotterdam, 2002, 224 blz.

Peter van Bolhuis; Het verzonnen land; 2004

Baukje Drenth; Het boerenerf in vroeger tijd-De noordoostelijke Achterhoek; 2002

Baukje Drenth; Het boerenerf in vroeger tijd-De Gelderse Vallei; 2003

Karina Hendriks, Derk Jan Stobbelaar; Landbouw in een leesbaar landschap; 2003

Nico de Jonge, Harry Harsema, Jan te Boekhorst, Paul de Roose; Het fenomeen Delta-Landschap van Nico de Jonge; 1994

Klaas Kerkstra, Meto J. Vroom, David Lowenthal, Sven Ingvar Andersson, Dus Ogrin, Michael Hough; The Landscape of Symbols; 2003 Ch. T. Sorensen; 39 Tuinplannen; 1999. Marinke Steenhuis; Jan Kalff-landschapsarchitect in de naoorlogse stedenbouw; 2004

Rik de Visser; Een halve eeuw landschapsbouw; tweede druk 2003

Meto J. Vroom,’Buitenruimten: ontwerpen van Nederlandse tuin- en landschapsarchitecten in de periode na 1945’, uitgevrij Thoth, Bussum, 1995, 208 blz Meto J. Vroom, Lexicon van de tuin- en landschapsarchitectuur /, december 2005 Martin Woestenburg, Arjen Buijs, Wim Timmermans, Wie is bang voor de stad?; 2003

WAGENINGEN eo

Bosch, H.van den Landbouwscholen in Wageningen. Wageningen, LUW, 1986. #392p, nav 100 jaren colleges in de bosbouwcultuur 1883-1983.

Buringh, P. Over de bodemgesteldheid rond Wageningen. MLVV, 1951. De bodemkartering van Nederland XI, 131 pp.

Edelman, C.H.; e.a. Een Veluws dorp. Een herinneringswerk voor Ir. M.M. van Hoffen. St. Oud-Bennekom, [1955 ca]. 364 pp.

Fuchs J.M.; Fiege, G. Wageningen 700 jaar stad 1263-1963. Wageningen, Veenman, 1963. 90 pp.

Gast, K.; Wijngaart, M. van den 750 jaar kerkenbouw in Wageningen. Wageningen, Comité Open Monumentendag / Ponsen & Looijen, 2005. ill, 101 pp.

Haar, J. van der De geschiedenis van de Landbouwuniversiteit Wageningen. Wageningen, LUW, 1993. 3dln: Van school naar hogeschool (349p); Verdieping en verbreding (449p); Van revolutie naar rendement (330p).

Have, F.van der Wageningen en de rivier de Rijn. Wageningen, 1994. Historische Reeks Oud-Wageningen 6, 78 pp.

Houdt, J. van Geschiedenis van Wageningen. Selectieve Bibliografie 1969-1987. Wageningen, 1988. 37p.

Klep, L. Adres Wageningen. Geschiedenis van Wageningen in 37 verhalen. Wageningen, Futura, 1992. foto’s van Guy Ackermans, 80 pp.

Klep, L. Hotel De Wereld. De geschiedenis van het ‘huis eerste rang ter plaatse’. Wageningen, Futura, 2004. ill, 56 pp.

Rietveld, A.L. Wageningen in pen en inkt – 2. Wageningen, Oud-Wageningen, 1998. tekeningen, 30 pp.

Segers, Y. Op het kruispunt van oud en nieuw, 75 jaar Gelders Genootschap. 1919-1994. 278 pp.

Steemers, W. Schilders in Wageningen (ca 1650 – 2004). Wageningen, Leida, 2004. aangevuld met vertegenwoordigers van de overige kunsten en bijlage met een aantal kunstinstellingen, 24 afb, 149 pp.

Steenbergen, A.G. Een verdwenen stuk Wageningen, de oude Beneden- en Bovenbuurt. Wageningen, Oud-Wageningen & P. C.  Schroeder, 1987. 62p.

Tummers, T. Het schip van Blaauw. Wageningen 1990. vele ill, 104 pp.

Zalm, Th.vd, Wageningen van boven bekeken 1923-1983, 2005

Zeven, A.C. (vw) Spiegel van Wagenings verleden. Wageningen, 1998. Historische Reeks Oud-Wageningen 8, 42 pp.

Zeven, A.C. Wie woonden waar in de binnenstad van Wageningen? Het historisch kadaster van 1550 tot 1900. Wageningen, Rockingstone, 2002-2003. 5 delen: I. De stad Wageningen, 190 pp. II. De 1832-kadasternummers I1 tot en met I119, 372 pp. III. I120 tot en met I238, 408 pp. IV. I239 tot en met I361, 473 pp. V. I362 tot en met I487, 529 pp.

TIPS

OPEN MONUMENTENDAG

Wordt iedere 2e weekend in september georganiseerd. De landelijke stichting geeft vanaf 2000  jaarlijks een themaboek uit.

Verder zijn er 15 zeer handzame boekjes verschenen over allerlei onderwerpen in de monumentenzorg

In de Monumentenreeks Wageningen zijn over de navolgende onderwerpen verschenen; de verdedigingswerken (1992), 100 jaar rijkslandbouwonderwijs (1993), Bowlespark (1994), wederopbouw (1995), steenfabrieken (1996), Hoogstraat (1997), materialen (1998), groen (1999), water (2000), oud/nieuw in ansichten (2001), cd handel en wandel (2002), villa’s/ aanzienlijke buitenbewoners (2003), 7 eeuwen vesting Wageningen (2004), 750 jr kerkenbouw (2005)

Reacties zijn gesloten.